Arita Baaijens Taal voor de toekomst Paradijs in de polder The landscape speaks The living forest

Project Taal voor de Toekomst

De relatie van Nederlanders met de buitenwereld is al net zo rechtlijnig als een ruitjesoverhemd van Zeeman. Maakbaarheid zit in onze genen en zo poetsten we in de loop der eeuwen de intieme omgang met water, planten, dieren en bodemleven uit ons hart en uit onze woordenschat. In zo’n afgepaste manier van denken komt niet eens de gedachte op dat andere levensvormen óók weet hebben van de wereld.

Taal voor de toekomst experimenteert met vernieuwende, herwilderde taal die recht doet aan de veelsoortige wereld waarin we leven. Spil van het project is de lerende taalmachine met een algoritme dat namens de zee leert spreken. In co-creatie met de Noordzee, publiek en woordkunstenaars ontstaat een poëtisch-ecologische taal waarmee mensen en andere levensvormen elkaar verstaan. Vergezocht? Lees dan vooral verder…

Lees het projectverslag 2021, het essay Taal voor de toekomst en de bijdragen van woordkunstenaars en denkers in de serie ‘Taal voor de toekomst’  in De Groene Amsterdammer. Voor interviews, podcastserie, reacties van scholieren, teksten in herwilderde taal en Q&A’s met de zee kun je terecht op de projectwebsite ‘Taal voor de toekomst’. Het project was succesvol en de resultaten smeken om verdieping en reflectie. Arita werkt in 2022 aan het boek ‘Taal voor de toekomst’ dat in 2023 zal verschijnen bij uitgeverij Atlas Contact.

Project Paradijs in de Polder

Reizend door Siberië, Ierland en Papoea Nieuw Guinea vroeg Arita zich af waarom het perspectief van beleidsmakers en wetenschappers bij besluitvorming in bijna alle gevallen zwaarder telt dan de werkelijkheid van een lokale cultuur, die vaak rechten en een ziel toekent aan bergen, bossen en rivieren. De westerse mens ervaart de wereld niet maar dénkt haar. ‘Waarom zet je het onderzoek niet voort in Nederland?’, vroegen landmakers en lezers. Die vraag vormde het begin van het veelzijdige landschapsproject ‘Paradijs in de polder’ dat 3 pijlers kent. Een kernteam ontwikkelt deep maps van landschappen waarin beleving, herinneringen en ervaringen van bewoners en gebruikers centraal staan. Daarnaast herwildert het project samen met bewoners en bestuurders de gebezigde, veelal technocratische taal en vult deze aan met uitdrukkingen en woorden die onze band met natuur en landschap op een poëtische en toch nauwkeurige manier beschrijven. Tenslotte faciliteert het project burgerparticipatie bij transitie-opgaven met onder meer veldexcursies en workshops. Uitgangspunt vormt het werkboek ‘Zoektocht naar het paradijs, wat landschap ons vertelt’ (2016). Want hoe liggen de verhoudingen tussen mens en natuur in ons strak ingerichte polderland? Wij kennen natuur geen rechten of ziel toe, je mag er gewoon mee doen wat je wilt. Maar waarom eigenlijk? Zou natuur niet gelijkwaardig of zelfs boven de mens moeten staan?

Paradijs in de polder onderzoekt lichtvoetig en tegelijkertijd diepgaand wat landschap ons vertelt.

Deep mapping buitenland

De vermeende scheiding tussen mens en natuur bestaat alleen in ons hoofd. In Nederland beschouwen we natuur als hulpbron of aangenaam decor, maar er zijn samenlevingen waar mensen er andere ideeën op na houden. ‘Wat zie je als je naar die bergen kijkt?’ vroeg Arita Baaijens aan Viktor Katynov tijdens haar expeditie door het Altaigebergte in Centraal-Azië. ‘Die bergen’, klonk het zonder aarzelen, ‘dat ben ik’. Viktor praat mét en niet over de bergen en bekrachtigt hun bestaan maandelijks met offerandes en muziek. Zijn woorden hoef je niet te geloven om de berg toch mooi te vinden, maar de schoonheid die je dan ervaart gaat over de buitenkant en is wat kil. Ook in West-Ierland en Papoea Nieuw-Guinea trof Arita boeren en jagers die voortdurend in gesprek zijn met de elementen, het zompige veen en de vogels in het tropische regenbos. Je kunt bezielde natuur afdoen als onzin, maar vervang het woordje natuur door kunst en kijk wat er gebeurt. Ook verfstrepen op doek roepen reacties op, materie kan dus resoneren, ontroeren, iets verwachten of ons ter verantwoording roepen. Daar kijkt niemand van op. Andere culturen vinden het weer doodnormaal dat gebergte, mos en paradijsvogels weet hebben van de wereld en tot ons spreken.

Deep map projecten van Arita in het buitenland verkennen de wederkerige relatie van bewoners met natuur en landschap. Deep maps gaan over betekenis en ervaring, je kunt ze omschrijven als biografieën van een plek of landschap in woord, beeld en/of geluid. Anders dan door experts gemaakte gebiedskaarten, laten multimediale deep maps meerdere verhaallijnen zien. Ze tonen wat bewoners (mensen en andere levende entiteiten) belangrijk vinden. En dat is vaak iets anders dan wat een econoom of bestuurder in het landschap leest. Al deze verschillende perspectieven komen samen in de deep map. Het document is een ideaal document om met elkaar in gesprek te gaan over wat de kaart laat zien en over wat is weggelaten.

PROJECTEN

  • Het landschap spreekt, Altai, Siberië
  • Mindscapes, Ierland
  • De berg spreekt, Papoea Nieuw-Guinea
  • Het levende bos, Papoea-Nieuw Guinea

woestijn

– in voorbereiding, werk in uitvoering –