Arita Baaijens Taal voor de toekomst Paradijs in de polder The landscape speaks The living forest

Project Taal voor de Toekomst #2  |  2022

‘Solliciteren bij de Noordzee’ is het tweede traject vaan ‘Taal voor de toekomst’ en wil de geesten klaarmaken voor een minder bazige bestuursvorm. Eentje waarbij de zee een vaste plek aan vergadertafels inneemt in elke board room waar tot op heden alleen óver de zee wordt gesproken en beslist. Om de zee in bestuurskamers te kunnen vertegenwoordigen solliciteert Arita Baaijens zomer 2023 bij de Noordzee op de nog niet bestaande functie ‘Spreker voor de Noordzee’. Ze heeft een jaar de tijd om zich zo goed mogelijk op het gesprek voor te bereiden. Allerlei vragen borrelen op: Wie is de zee? Hoe verstaan mens en zee elkaar? Is de zee intelligent? Hoe doorbreek je de kloof tussen aardbewoners, wieren en vissen? Mag een mens de zee wel vertegenwoordigen?

Het project start najaar 2022 en betrekt publiek en bestuurders bij de zoektocht naar antwoorden. Baaijens nodigt op een speelse manier uit om de zee te leren kennen op manieren die ons alledaagse begrip van de werkelijkheid behoorlijk oprekken.

Volg het project op website Taal voor de toekomst.

PROJECT TAAL VOOR DE TOEKOMST #1   | 2021  

‘In gesprek met de Noordzee’ vormt het eerste traject van ‘Taal voor de toekomst’. Het wilde experiment introduceert herwilderde taal met nieuwe taalregels en een aanvullende woordenschat die recht doen aan de vele relaties die we onderhouden met andere levensvormen en de zee. Spil van het project vormt de lerende taalmachine met een taalalgoritme dat namens de zee leert spreken. In co-creatie met de Noordzee, publiek en woordkunstenaars ontstaat een poëtisch-ecologische taal waarmee mensen en andere levensvormen elkaar verstaan.

De relatie van Nederlanders met de buitenwereld is al net zo rechtlijnig als een ruitjesoverhemd van Zeeman. Maakbaarheid zit in onze genen en zo poetsten we in de loop der eeuwen de intieme omgang met water, planten, dieren en bodemleven uit ons hart en uit onze woordenschat. In zo’n afgepaste manier van denken komt niet eens de gedachte op dat andere levensvormen óók weet hebben van de wereld. Vergezocht? Lees en kijk dan vooral verder…

Foto-impressie projecten

Lees hier het projectverslag 2021.

Lees hier het essay ‘Taal voor de toekomst’.

Bijdragen van woordkunstenaars en denkers in herwilderde taal lees je in De Groene Amsterdammer.

Voor interviews, podcastserie, reacties van scholieren, teksten in herwilderde taal en Q&A’s met de zee kun je terecht op onderstaande projectwebsite ‘Taal voor de toekomst’. Het project was succesvol en krijgt een vervolg in de vorm van een boek (2023).

Project Paradijs in de Polder

Reizend door Siberië, Ierland en Papoea Nieuw Guinea vroeg Arita zich af waarom het perspectief van beleidsmakers en wetenschappers bij besluitvorming in bijna alle gevallen zwaarder telt dan de werkelijkheid van een lokale cultuur, die vaak rechten en een ziel toekent aan bergen, bossen en rivieren. De westerse mens ervaart de wereld niet maar dénkt haar. ‘Waarom zet je het onderzoek niet voort in Nederland?’, vroegen landmakers en lezers. Die vraag vormde het begin van het veelzijdige landschapsproject ‘Paradijs in de polder’ dat drie pijlers kent. Een kernteam ontwikkelt deep maps van landschappen waarin beleving, herinneringen en ervaringen van bewoners en gebruikers centraal staan. Daarnaast herwildert het project samen met bewoners en bestuurders de gebezigde, veelal technocratische taal en vult deze aan met uitdrukkingen en woorden die onze band met natuur en landschap op een poëtische en toch nauwkeurige manier beschrijven. Tenslotte faciliteert het project burgerparticipatie bij transitie-opgaven met onder meer veldexcursies en workshops. Uitgangspunt vormt het werkboek ‘Paradijs in de polder – Wat landschap je vertelt’ (2016). Want hoe liggen de verhoudingen tussen mens en natuur in ons strak ingerichte polderland? Wij kennen natuur geen rechten of ziel toe, je mag er gewoon mee doen wat je wilt. Maar waarom eigenlijk? Zou natuur niet gelijkwaardig of zelfs boven de mens moeten staan?

Paradijs in de polder onderzoekt lichtvoetig en tegelijkertijd diepgaand wat landschap ons vertelt.

Deep mapping buitenland

De vermeende scheiding tussen mens en natuur bestaat alleen in ons hoofd. In Nederland beschouwen we natuur als hulpbron of aangenaam decor, maar er zijn samenlevingen waar mensen er andere ideeën op na houden. ‘Wat zie je als je naar die bergen kijkt?’ vroeg Arita Baaijens aan Viktor Katynov tijdens haar expeditie door het Altaigebergte in Centraal-Azië. ‘Die bergen’, klonk het zonder aarzelen, ‘dat ben ik’. Viktor praat mét en niet over de bergen en bekrachtigt hun bestaan maandelijks met offerandes en muziek. Zijn woorden hoef je niet te geloven om de berg toch mooi te vinden, maar de schoonheid die je dan ervaart gaat over de buitenkant en is wat kil. Ook in West-Ierland en Papoea Nieuw-Guinea trof Arita boeren en jagers die voortdurend in gesprek zijn met de elementen, het zompige veen en de vogels in het tropische regenbos. Je kunt bezielde natuur afdoen als onzin, maar vervang het woordje natuur door kunst en kijk wat er gebeurt. Ook verfstrepen op doek roepen reacties op, materie kan dus resoneren, ontroeren, iets verwachten of ons ter verantwoording roepen. Daar kijkt niemand van op. Andere culturen vinden het weer doodnormaal dat gebergte, mos en paradijsvogels weet hebben van de wereld en tot ons spreken.

Deep map projecten van Arita in het buitenland verkennen de wederkerige relatie van bewoners met natuur en landschap. Deep maps gaan over betekenis en ervaring, je kunt ze omschrijven als biografieën van een plek of landschap in woord, beeld en/of geluid. Anders dan door experts gemaakte gebiedskaarten, laten multimediale deep maps meerdere verhaallijnen zien. Ze tonen wat bewoners (mensen en andere levende entiteiten) belangrijk vinden. En dat is vaak iets anders dan wat een econoom of bestuurder in het landschap leest. Al deze verschillende perspectieven komen samen in de deep map. Het document is een ideaal document om met elkaar in gesprek te gaan over wat de kaart laat zien en over wat is weggelaten.

PROJECTEN

  • Het landschap spreekt, Altai, Siberië
  • Mindscapes, Ierland
  • De berg spreekt, Papoea Nieuw-Guinea
  • Het levende bos, Papoea-Nieuw Guinea

woestijn

Gedurende 1988-2004 vormt de woestijn een constante in het leven van Arita Baaijens. Maandenlang zwerft ze elke winter met haar eigen karavaan kamelen door de woestijn van Egypte en Soedan. Vaak solo, soms in het gezelschap van nomaden. In de boeken ‘Een regen van eeuwig vuur’, ‘Oase Farafra’, ‘Woestijnnomaden’ en ‘Desert Songs’ beschrijft ze haar passie voor de woestijn die ze liefheeft en vreest. De boeken zijn een ode aan kamelen, vergezichten, nomaden en ontdekkingsreizigers. Tegelijkertijd vertelt Baaijens ook over een innerlijke reis, een rite de passage of queeste. Wie ben je en hoe sterk ben je als je nergens op terug kunt vallen? Waar liggen je grenzen? Ze trekt de woestijn in om antwoorden te vinden en de ervaringen veranderen haar voorgoed.