• Spreker
    Arita Baaijens spreekt over de kracht van visie en bevlogenheid,
    over het dichterbij halen van de gewenste toekomst en het aanboren
    van creatief oplossend vermogen.

Arita Baaijens

Arita Baaijens is gelauwerd ontdekkingsreiziger, bioloog, schrijfster, inspirator en een bevlogen spreekster. Ze is lid van de Royal Geographical Society en ontving internationale erkenning en prijzen. In 2014 ontving zij de Women of Discovery Humanity 2014 award en de Spaanse Geografische Sociëteit riep haar uit tot Traveler of the Year 2014. Zij publiceerde meerdere boeken waaronder het bekroonde ‘Desert Songs’ (2008) en de bestsellers ‘Een regen van eeuwig vuur’, ‘Woestijnnomaden’ en ‘Zoektocht naar het paradijs. Een onderzoek naar waarheid en werkelijkheid in het hart van Centraal-Azië’, (Atlas Contact). Dit boek werd genomineerd voor de Jan Wolkersprijs 2016. Recent verscheen eveneens bij Atlas Contact ‘Paradijs in de polder, wat landschap je vertelt’. Baaijens werkt grensoverschrijdend en multi-disciplinair. Grenzeloos nieuwsgierig bevraagt ze alles, ook de westerse kijk op mens, maatschappij en toekomst, en beweegt met haar projecten op het snijvlak van wetenschap, kunst, natuur en traditionele kennis.

Organisaties
De toekomst naar je toehalen: Als er geen weg is, kun je alle kanten op. Daarom hoeft een onzekere toekomst geen angst in te boezemen, integendeel. De mens is van nature innovatief, creatief en in staat tot grootse dingen. Toch verliezen we aangeboren speelsheid ten gunste van regels en protocollen. Het afgelopen jaar werd ik regelmatig uitgenodigd bij opleidingsinstituten en organisaties in verandering. Men beseft dat studenten worden opgeleid voor een steeds complexere maatschappij en dat professionals werken aan een toekomst die zich niet laat voorspellen. Hoe gaan we daarmee om? Met grenzeloze nieuwsgierigheid, durf en creativiteit. Als ontdekkingsreiziger doe ik al dertig jaar niet anders in de wetenschap dat een foute inschatting weleens mijn einde zou kunnen betekenen. Vanuit niet-weten op het scherpst van de snede opereren, dat geeft het creatief oplossend vermogen een enorme boost. Hoe wij creatieve vermogens van studenten en professionals kunnen aanspreken, daarover kom ik graag eens praten.

Deep mapping – Nederland gaat op de schop en burgers zullen dat niet leuk vinden. Gelukkig biedt de nieuwe omgevingswet veel ruimte voor burgerparticipatie. Alleen, hoe inventariseren overheden wensen van burgers? En met welk doel? Conflicten over ingrepen in het landschap gaan meestal niet over harde data maar over betekenisverlies. Toch is over de sterke band tussen mensen en de plek waar zij wonen niets terug te vinden op de kaart van Nederland. Chora noemden de Oude Grieken de ‘gevoelde betekenis’ van een markante plek. Met deep mapping brengt Arita Baaijens de beleving van landschap letterlijk en figuurlijk in kaart. Samen met bewoners, nieuwkomers, beleidsmakers en natuurbeheerders onderzoekt zij betrokkenheid bij de omgeving. De kaart – deep map – die zo ontstaat maakt een opbouwende dialoog mogelijk over inrichting van het Nederlandse landschap.
Meer informatie over sessies en presentaties op aanvraag. Zie ook de website van landschapsproject Paradijs in de polder

Moeite met veranderen? Op zoek naar een bruisende start op een conferentie? Graag deel ik inzichten en biedt vergezichten aan. Op aanstekelijke en prikkelende wijze nodig ik beleidsmakers, bedrijven en ondernemende individuen uit gebaande paden te verlaten en nieuw terrein te ontdekken. Onzekerheid over veranderingen wordt omgebogen tot een positieve kracht. De ontdekkingsreizigster weet uit ervaring hoe moeilijk dat soms is, maar de praktijk wijst uit dat de grootste ontdekkingen worden gedaan op de grens van het onbekende, waar chaos en orde elkaar raken. Daar is in potentie alles aanwezig en zijn de mogelijkheden onbegrensd.
Sleutelwoorden: Transformatie, creatief oplossend vermogen, verwondering, leve de verschillen, friskijken, vrijdenken.

Lezers
Met lezers wisselt de schrijfster graag van gedachten over haar boeken, waaronder ‘Zoektocht naar het paradijs. Een onderzoek naar waarheid en werkelijkheid in het hart van Centraal-Azië (2016) en het recent verschenen boek ‘Paradijs in de polder, wat landschap je vertelt'(2018, Atlas Contact).

Heeft de moderne mens wezenlijk andere behoeften dan een volk dat in mythen gelooft? Daarover gaat mijn boek Zoektocht naar het paradijs en het vervolgonderzoek Living Landscapes. Wat maakt de mens zo uitzonderlijk dat hij zich gescheiden weet van zijn omringende wereld? Antropoloog Eduard Kohn vroeg het zich af in het Amazonewoud, waar indianen met bomen en dieren praten. Als we ons niet prettig voelen bij het idee dat zoiets kan, concludeert hij, dan komt het doordat we een beperkt beeld hebben van wat denken is. Zou je ‘taal’ vervangen door ‘tekens’ en een denkproces omschrijven als het ‘doorgeven van informatie’, zoals Kohn doet, dan gebeuren er spannende dingen. Een omvallende woudreus kraakt en schudt, dat alles alarmeert de apen in de boom, die het op een lopen zetten. Kohn beschouwt de overdracht van informatie, die acties uitlokt, als een denkproces en doorbreekt met zijn radicale voorstel de scheiding tussen mens en natuur, ding en gedachte, binnen en buiten.

Als bioloog en agnost geloof ik niet in bovennatuurlijke krachten, maar het intrigeerde me dat in Siberië, waar ik vele expedities leidde, een heel volk verschijnselen waarnam die mij ontgingen. Ik besloot de kwestie te onderzoeken. De grote vraag was hoe, want zonder harde feiten of leugendetector is het lastig fantasie van werkelijkheid te onderscheiden. De Mission Impossible vroeg om een Indiana Jones-aanpak, toevallig mijn specialiteit.

Ik ontdekte dat mens en natuur niet wezenlijk van elkaar verschillen. Maar nog belangrijker was het besef dat ideeën, concepten en theorieën zijn gebonden aan plaats, tijd en cultuur en binnen die context moeten worden begrepen. De moderne technowetenschap, het vlaggenschip van onze westerse cultuur, wortelt in het Verlichtingsdenken. Ons mens- natuurbeeld is westers georiënteerd en dat is prima, zolang onze manier van de wereld beschrijven maar niet aan andere culturen wordt gepresenteerd, of opgelegd, als het enige waardevrije en boven de partijen staande kennissysteem.

Mijn verblijf in Siberië leerde me dat het eigenlijk niet uitmaakt of een berg of bos nou wel of niet denkt, wat ertoe doet is wat een mens gelooft en welke aspiraties een samenleving heeft. Stilstaan en voelen hoe de aarde draait, weten waar je vandaan komt, een relatie aangaan met de dingen om je heen – dat alles helpt een mens om zijn plek te vinden in systemen die de menselijke maat ontstijgen. Je plek kennen en gekend worden door de plek, het is van wezenlijk belang voor de toekomst die we onze kinderen meegeven. Want het maakt uit of het kind opgroeit in de wetenschap dat het bos een levend wezen is met een zelf of ziel, of dat het toekomstig brandhout ziet groeien. In het eerste geval groeien bos en kind samen op, in het laatste geval zullen de bomen op zeker moment worden geveld.

Mijn boek en projecten vormen een pleidooi voor het vinden van aanvullende woorden en symbolen om onze verbondenheid met natuur en landschap uit te drukken. Mijn presentaties over Living Landscapes zijn lichtvoetig, interactief en ze doen een beroep op alle zintuigen.

  • Onderwerpen

    • Beleving natuur en landschap
    • Landschap op de schop: burgerparticipatie
    • Zoektocht naar het paradijs
    • Creativiteit, authenticiteit en innovatie
    • Onzekerheid ombuigen tot positieve kracht
    • De kracht van niet-weten, bevlogenheid en focus
    • Sense of Place; mens in landschap en samenleving
    • Deep Mapping, cartografie van de toekomst
    • Exploratie en reizen
  • Opdrachtgevers

    • Women in Finance
    • Planet Earth
    • Hogeschool Arnhem Nijmegen
    • Hogeschool Utrecht
    • Provincie Gelderland
    • Provincie Utrecht
    • Gemeente Amsterdam
    • UWV
    • CARE Nederland
    • Total Identity
    • Branding a Better World
    • TEDxWomen Amsterdam
    • TEDxHaarlem
    • Politie academie
    • Buiten Bereik, kunst en landschap
    • Festival Women Adventures
    • Royal Geographical Society
    • Literaire festivals
    • Literaire avonden
  • Zonder uitdagingen en problemen, geen avontuur!

Video's

Arita Baaijens op TEDXWomen Amsterdam – Iconic landscapes as a source for innovation

Redmond O’Hanlon op bezoek bij woestijnreiziger Arita Baaijens (VPRO-serie O’Hanlons Helden)