Kirgizië - film

Internationale Samenwerking - 2005

‘Van de ene dag op de andere ging het licht uit,' beschrijft de 48-jarige filmdirecteur Aktan Abdykalykov het plotselinge vertrek van de Sovjets uit zijn land, de Centraal Aziatische republiek Kirgizië. Dat was in 1991, net toen Abdykalykov naam begon te maken. Hij raakte evenals zijn landgenoten in een diepe depressie toen de onafhankelijkheid gepaard bleek te gaan met grote armoede. Niemand wist hoe het verder moest. Nergens was geld voor. ‘Ik was de enige filmmaker die terugkeerde naar de filmstudio,' zegt Aktan op zachte toon. De gang naar de koude en lege gebouwen was een deprimerende ervaring. Maar hij wilde persé doorgaan met het maken van films: ‘Ik ben een patriot en wilde Kirgizië zijn trots teruggeven.'
Dat is gelukt. Iedereen in het land kent Beshkempir (1998). De film won vele prijzen en zette het kleine Kirgizië op de kaart. De poëtische film, die ook in Nederlandse filmhuizen te zien was, gaat over de dorpsjongen Beshkempir. Hij geniet van een onbezorgde jeugd tot hij hoort dat hij is geadopteerd. De paradijselijke kindertijd is voorgoed voorbij en Beshkempir moet in het reine zien te komen met zijn nieuwe identiteit. Beshkempir staat natuurlijk symbool voor de toestand in Kirgizië na 1991. Abdykalykov en zijn jongere collega's onderzoeken in hun films de vraag wat de Kirgiezen verbindt. Het antwoord voert terug naar de wortels van hun cultuur waarin tradities, rituelen en vertelkunst een belangrijke plaats innemen. Een totaal andere benadering dan de cinema in buurland Kazachstan waar filmers aansluiten bij de Westerse filmtraditie. ‘Kirgiezen voelen zich sterk verbonden met hun nomadische verleden,' verklaart animatiefilmmaker Jailobaev het verschil. Zelf gaf hij het vak op toen de geldkraan in 1991 werd dichtgedraaid. Hij vindt het onbegrijpelijk dat de overheid de nationale filmindustrie laat verkommeren. ‘Zelfs Lenin en Hitler begrepen de kracht van film,' klinkt het bitter.
Aktan Abdykalykov beaamt dat de situatie nu verre van ideaal is, maar hij geeft de hoop niet op. Samen met Tynay Ibragimov heeft hij Kyrgyz-filmstudio nieuw leven ingeblazen en het succes stimuleert jonge filmmakers om aan de slag te gaan. Binnenkort start Abdykalykov met de opnamen van een nieuwe film. Het licht gaat over de huidige problemen in modern Kirgizië. ‘Maar het is een project vol hoop,' verzekert Abdykalykov, die in zijn film een elektricien opvoert die dorpen van stroom voorziet. Na jaren van duisternis gaat het licht weer aan in Kirgizië.