Kirgizië - Wennen aan mondige burgers

HIVOS magazine - 2005

Om tien uur 's ochtends heeft Tolekan Ismailova er al een werkdag opzitten. De energieke directrice van Hivos-partner Burgers tegen Corruptie vertrok in alle vroegte als waarnemer naar een demonstratie van boze Kirgiezen die landhervormingen eisen. Burgers tegen Corruptie houdt bij of burgers en politie zich aan de regels houden. Wordt er iemand gearresteerd, dan zorgt Tolekan's organisatie voor gerechtelijke bijstand. Tolekan Ismailova kent de demonstranten. Na de revolutie in maart van dit jaar kwamen ze van het platteland naar de hoofdstad Bishkek om land te bezetten dat door de verdreven president Akajev onrechtmatig was verdeeld onder familieleden. In doodarm en bergachtig Kirgizië is bouwgrond grond een schaars goed en Burgers tegen Corruptie hield de krakers voor dat landverdeling rechtmatig - dus volgens procedures - behoort te verlopen. Een ieder-voor-zich mentaliteit bedreigde de democratie. Morrend gingen de krakers akkoord, maar de huidige president Akijev weigerde tot nu toe om een regeling te treffen en het geduld van de mensen raakt op. Haar organisatie probeert de vlam uit de pan te houden, zegt een bezorgde Tolekan Ismailova, maar als de overheid niet snel reageert dan sluit zij gevechten om land niet uit.
Landhervormingen zijn niet het enige probleem in Kirgizië. Vriendjespolitiek, wijdverspreide corruptie, alcoholisme en de enorme werkloosheid completeren de lijst. ‘Mentaliteitsverandering,' is Tolekan's resolute antwoord op de vraag hoe het verder moet met Kirgizië. Onder het rigide Sovjet systeem waren burgers monddood. Burgers tegen Corruptie leert mensen in actie te komen om hun lot te verbeteren. En ook dat zij rechten hebben en lastige vragen mogen stellen aan een falende overheid. Waarom betalen rijke mensen bijvoorbeeld geen belasting? Waarom verhongeren oude mensen terwijl de elite in dure auto's rondrijdt? Hoe kan de overheid toestaan dat een dokter pas in actie komt als er smeergeld wordt betaald?
Burgers tegen Corruptie is een kleine maar strijdbare organisatie met voornamelijk vrouwelijke stafleden. ‘We willen wel mannen, maar zij vinden dat ze bij ons te hard moeten werken,'giechelt de directrice. De kracht van de organisatie is de nauwe samenwerking met eenenvijftig plaatselijke ngo's die verspreid zijn over het hele land. De lokale organisaties krijgen informatie over burgerrechten en over goed bestuur. In workshops wordt geleerd hoe conflicten op vreedzame wijze kunnen worden opgelost. ‘Boosheid moet worden omgezet in positieve actie,' meent een gedreven Tolekan, die door menig politicus wordt beschouwd als een vervelende luis in de pels. ‘De regering moet wennen aan mondige burgers,' grijnst ze laconiek. Een van de grootste successen van Burgers tegen Corruptie vormde de strijd tegen de Canadese maatschappij die goud delft in Kirgizië. In 1998 raakten vijf dorpen in de buurt van de goudmijn vergiftigd door vrijgekomen cyanide. Mensen en dieren stierven, maar protesten werden door militairen de kop ingedrukt. ‘Sovjet methoden,' sneert Tolekan. Burgers tegen Corruptie wist angstige dorpsbewoners te motiveren een proces tegen de goudmijn aan te spannen. De toegekende schadevergoedingen bedroegen in sommige gevallen twintigduizend euro per slachtoffer. Een ongelofelijk bedrag in een land waar een leraar 25 euro per maand verdient. Maar belangrijker dan geld is de boodschap dat het zin heeft om op te komen voor je rechten.